Hel u schyłku lata - dzień 3: Przez Helskie Fortyfikacje ku Helskim Wydmom

Hel u schyłku lata nie przestaje zachwycać tych, którzy szukają ciszy oraz głębszego kontaktu z nadmorską przyrodą. Po przejściu pewnego historycznego szlaku i odkryciu tajemnic ukrytych w tutejszych lasach, nasz kolejny dzień wędrówki przynosi zupełnie nowe krajobrazy. Dzisiejsza trasa prowadzi nas przez legendarne helskie fortyfikacje, skąd zmierzamy prosto ku dzikim, bezkresnym Helskim Wydmom. To właśnie tutaj, wędrując białym piaskiem z dala od miejskiego zgiełku, można w pełni poczuć poetycki klimat przemijania i surowe, autentyczne piękno Bałtyku po sezonie.

Pająk rozpiął sieć, jakby to jesień już nadeszła. Utkał ją pracowicie, ale oddał ją wiatrowi we władanie. Takie dnie przypominają o nadchodzącej zmianie i już teraz wywołują tęsknotę za beztroskim czasem lata. Nic w tym dziwnego, gdyż słońce już nie praży i z umiarem pokrywa brązem skórę. Czujemy przemianę pór roku i myśli kołyszą się na wietrze częściej. O końcu lata opowiada nam sama natura. Dzień potrafi być piękny, ciepły i słoneczny jeszcze, ale ptaki niecierpliwią się już. Spoglądają na południe. Dla nas najważniejsze jest pozostać i współgrać z naturą, wtopić się w jej zmiany, tak, żeby życie nie uciekło bez cudnych wspomnień, żeby życie nie przesypało się tak po prostu jak ziarenka piasku między palcami, zostawiając pustkę na dłoni. Każdy czas ma swój walor piękna, trzeba tylko umieć dostrzec go. To prawda, że poranek wnika chłodem w kości, ale lato jeszcze nie chowa swych promieni w obłokach, lecz przyświeca jeszcze z uśmiechem. Lato jeszcze przecież nie pożegnało się z nami.

Słoneczny poranek zagląda nam przez okno na Lipowej. Wystarczy godzinka, aby promieniste słońce wygnało za morze poranne chłody powietrza. Lato jeszcze nie odeszło, choć w lesie to już babie lato, co wieści unosząca się w powietrzu pajęcza nić przędna. Wyruszamy na spacer do tego lasu niedługo po śniadaniu i porannej kawie.

O godzinie 9.40 opuszczamy naszą rezydencję na Lipowej. Wyruszamy, aby nazbierać kolejne piękne wrażenia, które sprawią radość, gdy wspomnieniami będziemy wracać do tego dnia. Na początku naszego spaceru wiedzie nas ta sama dróżka, którą wracaliśmy wczoraj z przechadzki po wschodniej części półwyspu, od samego cypla po Górę Szwedzką. Dzisiaj ciąg dalszy, czyli przesuwamy się na obszary znajdujące się dalej na zachód, poszukując kolejnych Helskich Fortyfikacji.

Pogoda wyczarowana, miotła gotowa, a więc startujemy zobaczyć co przyniesie nam nowy dzień.

Podążamy na północ wzdłuż linii kolejowej. Mijamy dworzec, następnie zanurzamy się w pachnącym borze bażynowym. Wypełniają go niskie sosny, o krzywych pniach i konarach zniekształconych przez wiatr wiejący od morza. Las ten rośnie na ubogich i płytkich glebach, głównie wykształconych na piaskach wydmowych, które unieruchomione zostały przez systemy korzeniowe drzew, krzewów i roślinności poszycia. Bory nadmorskie tworzą typowy krajobraz polskiego wybrzeża. Tutaj na tym wąskim półwyspie wypełniają znaczną część dostępnego obszaru, ale w innych miejscach polskiego wybrzeża zajmuje tylko wąski pas nadmorski o szerokości od kilkuset metrów do jednego, maksymalnie 3 kilometrów w głąb lądu.

Droga wzdłuż linii kolejowej.

Przejście pod linią kolejową.

Pierwsze napotkane obiekty 3. BAS (system wentylacyjny).

Zostawiamy za sobą Górę Szwedów. Po godzinnym spacerze docieramy do pozostałości kolejnych obiektów wojskowych. Tworzyły one kiedyś Baterię Artylerii Stałej HEL – BÓR (zwany w skrócie 3. BAS). To powojenne obiekty, choć historia jej budowy sięga czasów tuż przed II wojną światową, kiedy Polska Marynarka Wojenna zakupiła w szwedzkiej firmie Bofors kolejne 4 armaty kalibru 152,4 mm, które miały być tutaj zainstalowane, a więc około 6 km od baterii „cyplowej”, którą wczoraj zwiedzaliśmy. Jednak nie dotarły ze Szwecji. Kiedy 3 września 1939 roku w porcie wojennym w Helu został zatopiony stawiacz min ORP „Gryf”, zdemontowano z niego sprawne uzbrojenie przeciwlotnicze i przeniesiono je na ląd. Z tego uzbrojenia utworzono baterię nr 34, którą ulokowano w miejscu, w którym miały stanąć szwedzkie działa, a więc tu, gdzie obecnie zatrzymaliśmy się. Ustawiono je szybko na przygotowanych betonowych fundamentach, jednak nie na szczycie wydmy, a bliżej morza na jej zboczu ze względu na brak możliwości transportowych (dźwigów). Z jednego z działo 30 września oddano dwa próbne strzały. Hel był wówczas już ostatnim punktem oporu na Wybrzeżu, gdzie walki uległy znacznemu wzmożeniu. Gdy 2 października podjęto decyzję o kapitulacji Helu armaty zostały zniszczone przez załogę. Dalszy ich los nie jest dokładnie znany.

Dalmierz DM-6.

Centrala Artyleryjska w Głównym Punkcie Kierowania Ogniem 3. BAS.

Dziesięć lat po wojnie przypomniano sobie o tym miejscu i w latach 1955-59 zbudowano na nim najsilniejszą polską Baterię Artylerii Stałej, która otrzymała numer 3. W jej uzbrojeniu wykorzystano armaty typu MU-2 kal. 152 mm kupione w ZSRR. Tak powstały cztery działobitnie, główny i zapasowy punkt kierowania ogniem, stanowisko radaru typu Załp-B, dalmierze DM-6, centralę artyleryjską oraz schrony i stanowisko reflektorów. Na skrzydłach tej baterii ulokowano punkty obserwacyjne, jeden w rejonie Juraty, drugi w rejonie Góry Szwedów. Dalej w głębi lądu umiejscowiono magazyny amunicji, rezerwową elektrownię oraz schrony i koszary dla załogi. 3. BAS wchodziła w skład 9. Flotylli Obrony Wybrzeża. Obsadę etatową stanowiło 182 żołnierzy. Została rozformowana w roku 1977 w związku ze zmianą koncepcji obrony wybrzeża. W kolejnych latach armaty zostały pocięte na kawałki, które zezłomowano, z wyjątkiem jednej, którą przewieziono do Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie, gdzie można ją oglądać.

Obiekty te zostały w dużej części zasypane na zlecenie wojska w roku 2011. Szkoda, że są niedostępne dla odwiedzających, bo byłyby z pewnością dużą atrakcją, nie tylko dla pasjonatów historii i militariów. Z najlepiej zachowanych i ocalonych pozostałości po 3. BAS mamy tu wieże pancerne dla dalmierzy.

Bunkier.

Dalmierz DM-6.

Ze stanowisk dalmierzy, za lasem, wspaniale widać jest Bałtyk. Nie możemy się doczekać spotkania, lecz nic nas nie pogania. Nie musimy się spieszyć. Spokojnie, powolutku maszerujemy dalej wydmowym grzbietem pomiędzy linią kolejową i wybrzeżem. Kierujemy się jednak nieco bliżej morza, gdzie w obrębie 3.BAS odnajdujemy stanowiska polskiej 32. Baterii Artylerii tzw. „Greckiej”. Tam też zlokalizowana była 34. Bateria uzbrojona w działa zdjęte z zatopionego stawiacza min „Gryf”.

Ze stanowisk dalmierzy wspaniale widać jest Bałtyk.

Obiekty 3. BAS.

Rezerwuar wody.

Bateria Grecka utworzona została w 1932 roku, uzbrojona w dwie armaty 105 mm firmy Schneider. Były to polowe armaty, ale poprzez ustawienie ich na betonowych działobitniach zaadaptowano do działań nabrzeżnych. W ich pobliżu zbudowano dwa schrony dla załogi. Bateria Grecka wraz z Baterią Duńską były pierwszymi stałymi obiektami obrony wybrzeża na Półwyspie Helskim. Jednak we wrześniu 1939 roku armaty te zostały przetransportowane w okolice Juraty, gdzie miały wspierać obronę od nasady półwyspu. 

Stanowisko strzeleckie.

Zapasowy Punkt Kierowania Ogniem (obiekt nr 1108).

Bór sosnowy.

Obrośnięte porostami.

Znowu zanurzamy się w objęciach rozsłonecznionego boru sosnowego, ale za niedługo opuszczamy go. O godzinie 11.40 wychodzimy na szeroką, dziką plażę. Brodzimy w wyjątkowo spokojnej wodzie Bałtyku. Ciała nasze gładzi delikatna bryza. Jak cudnie znów tu być. Niedaleko przed nami plaża wchodzi głębiej do morza niewielkim cypelkiem. Stoi tam jakaś konstrukcja z podartą białą flagą, a może kawałkiem żagla. To z pewnością będzie wyśmienite miejsce na postój, ale jeszcze za chwilkę.

Wejście na plażę.

Spacer dziką plażą.

I chwila pełnego relaksu.

Ciekawa konstrukcja, wrócimy tu.

Turzyca piaskowa (Carex arenaria L.).

Konary.

Rukwiel nadmorska, dziobak nadmorski (Cakile maritima).

Po lewej na pięknych wydmach stoi stara wieża obserwacyjna „Hel”. Idziemy do niej wspinając się na wydmę. Wydma jest znakomita pod względem widokowym, ale wieża byłaby z pewnością jeszcze lepsza. Niestety jest w fatalnym stanie. Jest cała przerdzewiała, a na górze zerwany podest. Wejście na samą górę byłoby zbyt niebezpieczne, ale z drabinki można spojrzeć w dal morza, na plażę i słynne helskie wydmy.

Wydmy od 2006 roku objęte są ochroną rezerwatu przyrody „Helskie Wydmy”. Obszar rezerwatu obejmuje specyficzne stanowiska roślinności wydmowej, ekosystemy murawowe, wrzosowiskowe i leśne, w szczególności bogate stanowiska porostów i grzybów naporostowych. Krajobraz jaki stąd jest widoczny odpowiada powszechnie spotykanemu wzdłuż bałtyckiego nabrzeża – oto przed nami ciągnie się naturalny nadmorski krajobraz wydmowy. Częściowo obszar ten porośnięty jest również ślicznym lasem iglastym. Z najwartościowszych roślin spotykanych na wydmach wymieńmy kilka jak kruszczyk rdzawoczerwony, mikołajek nadmorski, czy tajęża jednostronna. Występuje tu też 9 gatunków roślin naczyniowych, które są regionalnie zagrożone m.in. kostrzewa poleska, groszek nadmorski i rukwiel nadmorska. Rosną tu również gatunki roślin zamieszczonych w „Polskiej Czerwonej Księdze Roślin”, takie jak lnica wonna i solanka kolczysta. Rezerwat „Helskie Wydmy” posiada jednocześnie bogate stanowiska porostów i grzybów porostowych, spośród których aż 12 gatunków porostów objętych ochroną ścisłą i 9 taksonów objętych ochroną częściową. Wśród nich mamy 3 bardzo rzadkie w skali świata gatunki grzybów naporostowych: Clypeococcum cetrariae, Lichenoconium lichenicola i mający tu jedno z trzech znanych na świecie stanowisk Taeniolella trapeliopseos. Rezerwat Przyrody „Helskie Wydmy” obejmuje zasięgiem prawie 110 ha powierzchni.

Idziemy na wydmy.

Wydmy.

Wieża obserwacyjna Hel.

Wieża obserwacyjna Hel.

Panorama z wieży obserwacyjnej.

Bałtyk.

Wybrzeże.

Helskie Wydmy.

Konar sosny karłowatej.

Przy wieży obserwacyjnej.

Powrót na plażę.

Rosnąca na nich obficie roślinność przyczynia się do tego, że wydmy te w ujęciu rodzajowym określane są jako szare i w odróżnieniu od innych typowych wydm są częściowo ustabilizowane przed przemieszczaniem się. Stwierdzić w nich można nawet zaczątki procesów glebotwórczych. Wydmy szare wykształciły się zaraz za wydmami białymi, które znajdują się bezpośrednio przy morzu, stąd też wydmy białe zwane są również wydmami przednimi.

Późnym latem, maszerując nadbałtycką plażą można napotkać wiele florystycznych okazów. Dzisiaj napotykamy na niej piaskownicę zwyczajną, której nazwa kojarzyć się może z kwadratowym miejscem otoczonym deskami i foremkami w środku do stawiania piaskowych babek. Piaskownica zwyczajna (Calamagrostis arenaria (L.) Roth) to oczywiście roślina rosnąca na piaskach wydm i plaż, zwykle w kępkach, często wraz z wydmuchrzycą piaskową. Jej liście pokryte są woskiem, a w czasie dłuższej suszy dodatkowo zwijają się w rurkę, by zminimalizować odparowywanie z nich wody. Potrafią przetrwać przysypane piaskiem, ale jednocześnie broni się przed zasypywaniem rosnąc bardzo szybko w górę i wypuszczając coraz to nowe rozłogi. Ma bardzo rozbudowany system korzeniowy, który pozwala utrzymać się im w piaskach, stabilizując je i ograniczając ich przemieszczanie. Z pospolitych bylin rośnie tutaj także turzyca piaskowa (Carex arenaria L.), która swoim systemem korzeniowym również uczestniczy w stabilizacji wydm. 

Z kwitnących jeszcze o tej porze roku widzimy tu rukwiel nadmorską (Cakile maritima). Wyróżnia się uroczymi, jasnofioletowymi kwiatami o drobnych i delikatnych płatkach. Preferuje takie odludne plaże jak ta tutaj, którą wędrujemy. Słona morska woda ułatwia jej kiełkowanie. Zapylane są przez owady wabione zapachem oraz nektarem, których woń jest przyjemna również dla człowieka. Nasiona rozsiewane są przez wiatr i fale, a potrafią one wykiełkować nawet po rocznym przenoszeniu z miejsca na miejsce. Gdy roślinę macierzystą przykryje piasek uaktywnia ona nasiona z dolnych owoców, które przebijają się na powierzchnię piasku.

To nie wszystkie kwiaty, które możemy tu zobaczyć. Napotykamy tu pewne kwiaty, które kojarzyły się nam głownie z obszarami gór. Okazuje się, że rośnie tutaj nadmorska odmiana rośliny z rodziny fiołkowatych - fiołek trójbarwny nadmorski (Viola tricolor ssp. curtisii). 

Rukwiel nadmorska (Cakile maritima).

Fiołek trójbarwny nadmorski (Viola tricolor ssp. curtisii).

Jasieniec piaskowy (Jasione montana).

Jastrzębiec baldaszkowy (Hieracium umbellatum)

Widać już naszą bazę.

Mija południe. Schodzimy z powrotem na plażę, na upatrzone wcześniej stanowisko z konstrukcją wykonaną z suchych patyków. Powiewają na niej podarte płótna, niczym żagle, a może flaga. Można poczuć się przy niej jak rozbitkowie na nieznanej wyspie, oczekujący ratunku z morza. I owszem, po pewnym czasie niedaleko przepływa samotny dwumasztowy szkuner. Nie zauważa nas na szczęście. Ani nas, ani naszego plażowego namiotu, który rozłożyliśmy na tej przepięknej plaży z czystym białym piaskiem. Panuje na niej cisza i spokój niezmącony obecnością innych ludzi. Jest tu jak na rajskiej wyspie. Niechaj zatem nas raczej nikt nie ratuje.

Szkuner.

Pozdrowienia znad Bałtyku, jak to kiedyś pisano na przesyłanych pocztówkach.

Szkuner odpływa na zachód i znika z widoku. Wkrótce spoglądamy na pustkę bezkresnego horyzontu. Przyfrunęły mewy. Prowadzą jakąś niezrozumiałą dla nas dysputę… czyżby ryb zabrakło, a może nasza obecność spowodowała to poruszenie wśród morskiego ptactwa. Czas w błogostanie mija szybko. Nadciągnęły chmury, a fale stały się jakby silniejsze, lecz wciąż wątle napływają na piaski plaży.

Mewy.

Piaskowiec (Calidris alba).

O godzinie 16.00 zwijamy nasz plażowy obóz. Idziemy w kierunku Helskiego Cypla, ale bez zamiaru dotarcia do niego. Jest stąd dość daleko do niego, ale to nie odległość odciąga nas od tego zamiaru – po prostu nam się nie chce. Przyjemnie jest brodzić idąc tak bez konkretnego celu. Po kilku minutach marszu docieramy do niezwykłego miejsca, gdzie z piasku wydobywa się przerdzewiały fragment kadłuba statku, wyrzucony przez morze, albo wypłukany z piasku przez morskie fale.

Niebo chmurami zaszło.

Przerdzewiały fragment kadłuba.

Niewielka fala na morzu.

Piaski linii brzegowej zwężają się.

Piaszczysty pas linii brzegowej zwęża się diametralnie. Dochodzimy do odcinka, gdzie musimy brodzić. Woda morska bezpośrednio podmywa na nim stromiznę brzegową. Morze w jednym miejscu powiększa lądy, a w innym zabiera. Jeśli zabiera to razem ze wszystkim co na nich znajduje się. Również stworzenia, które nie uciekną na czas, jak ten robaczek, który próbuje wyspinać się po piaszczystym urwisku, bo wyczuwa, że woda jest już tuż za nim. Również my nie jesteśmy w stanie się z tego miejsca wydostać. Możemy zawrócić lub iść dalej przed siebie. Wybieramy to drugie.

Piaszczysty klif coraz wyższy, plaża zanika..

Klif.

Najwęższy fragment brzegu.

Piaskowy klif.

Owady w pułapce pod klifem;
u góry: próchniaczek czarniawy znany też jako zbójca gajowy (Ocypus olens),
na dole: selednica sosnowa (Chlorochroa pinicola).

Klif zmniejsza się, a przed nami znów widać szeroką plażę.

Niebawem mija 30 minut, odkąd rozpoczęliśmy spacer wybrzeżem morza. Morze staje się bardziej wylewne i fale coraz silnie napierają w ląd. Mewy sprawiają wrażenie bardziej poruszonych. Kołyszą się ponad falami z wysuniętymi ku wodzie pazurami. Polują na ryby. Też byśmy coś przekąsili, następnym razem zabierzemy na plażę chyba całą kuchnię. Zgłodnieliśmy nieco i też zjedlibyśmy jakąś rybkę, ale oczywiście pysznie smażoną.

Znów na szerokiej plaży.

Opuszczamy plażę.

No w końcu mamy możliwość opuszczenia plaży. O godzinie 16.40 docieramy do miejsca, skąd odchodzi dróżka w głąb półwyspu. Wchodzimy do lasu. Rozglądamy się, próbując rozpoznać, czy już byliśmy w tej okolicy, dzisiaj, bądź wczoraj. Oczywiście można to wszystko sprawdzić na GPS-ie, ale niewiadoma jest ciekawsza, a samodzielna odkrywczość smakuje lepiej i przynosi więcej satysfakcji i przyjemności. W każdym razie i tak musimy iść na południe, gdzie znajduje się nasz pensjonat, tymczasowy dom na helski czas. Przy okazji odkrywamy, że w tym lesie rosną grzyby. Wspaniale, wyborna będzie jutro jajecznica.

A słońce już nisko jest.

Zbliża się godzina 17.00, dopiero chciałoby się powiedzieć, ale słońce wisi już nisko nad horyzontem, a jego promienie prześwietlają się płasko pomiędzy drzewami nadmorskiego boru. Wkrótce przekraczamy tory kolejowe, podobnie jak wczoraj, a niedaleko za nimi mamy już tablicę z napisem „Hel wita”. Dzień przyniósł nam wiele relaksu. To był piękny dzień i cudowna dzika plaża, która na długo pozostanie w naszej pamięci. Trudno uwierzyć, że nad naszym morzem są takie miejsca. Musimy koniecznie tam jeszcze wrócić.

Hel wita nas.

Gospodyni nie może uwierzyć, że chciał się nam tak daleko udać na wycieczkę: – Jo, jo, na rowerach oczywiście – z kaszubskim zabarwieniem zagaduje. – Na nogach, na własnych nogach, pani kochana – odpowiadamy sympatycznej kobiecie - te cztery, czy pięć kilometrów w jedną stronę przeszliśmy sobie na własnych nogach i mamy zamiar to powtórzyć.

Idziemy do „Fali”, czyli pobliskiej smażalni na rybkę, która od dłuższego czasu chodziła nam po głowie. Słońce zaszło już za chmury, a może nawet za niewidoczny horyzont. Nie sprawdzamy godziny i nie potrzebujemy tego robić. Czas przemija, tak jak lato, którego ciepła doznaliśmy dzisiaj wyjątkowo dużo, a słońce dało nam radość ze szczypty opalenizny. Co będziemy robić jutro? Może pogoda sama podda kolejny temat helskiej przygody. Wiemy, że tegoroczne lato nie pożegnało się z nami jeszcze.

Cała seria opowiadań z cyklu „Hel u schyku lata”:

🔲 dzień 1:         W pubie Kapitana Morgana

🔲 dzień 2:         Na Górę Szwedów przez Helskie Fortyfikacje

🔲 dzień 3:         Przez Helskie Fortyfikacje ku Helskim Wydmom ← tutaj jesteś teraz

🔲 dzień 4/1:         Ścieżki, które opowiadają historię i przestrzegają

🔲 dzień 4/2:         Kaszubski rodowód

🔲 dzień 4/3:         Strażnicy cypla skryci w świetle i kamieniu

🔲 dzień 5/1:         Na helskim cyplu

🔲 dzień 5/2:         Przetrwanie

🔲 dzień 6/1:         Jutrzenka budzi nas ze snu

🔲 dzień 6/2:         Powrót na rajską plażę

🔲 dzień 7:         Stara świątynia i pożegnanie

Udostępnij:

Wyświetl całość...