Dziennik wypraw i przystań przed kolejną wędrówką.

W górę Wisłoki


2

Beskid Niski
ŚRODKOWA ŁEMKOWSZCZYZNA
dzień 8        rozdział 18
Przemieszczamy się w miejsce, gdzie czas płynie inaczej... po swojemu. Nic go tu nie powstrzymuje, nic go tutaj nie goni. Płynie sobie jak ta rzeka wijąca się pomiędzy wzniesieniami Beskidu Niskiego, Wisłoka, czy Zawoja. Nad nami wiszą śniegowe chmury. Aura jak sen, w którym widać tylko obrazy najbliższe. Wokół silnie przymglone powietrze. Na twarzy czuć chłodne powiewy wiatru. Otacza nas bezkresne bezludzie.

TRASA:
Rostajne (425 m n.p.m.) – Nieznajowa (448 m n.p.m.) – Nieznajowa, cerkwisko – Nieznajowa (448 m n.p.m.) [żółty szlak] Czarne (470 m n.p.m.) – Czarne, cerkwisko (516 m n.p.m.) – Czarne (470 m n.p.m.) [żółty szlak] Hostel „Radocyna” (484 m n.p.m.) [żółty szlak] Długie, cmentarz (475 m n.p.m.) – cmentarz wojenny nr 44 „Długie” – Przełęcz Długie, granica województw (555 m n.p.m.) – Wyszowadka (497 m n.p.m.)

OPIS:
Początek tej wędrówki znajduje się na rozstaju przy drodze do Bardejowa. Pewnie stąd wzięła się nazwa istniejącej tu niegdyś wioski łemkowskiej Rostajne (łemk. Ростайне). Wieś leżała wzdłuż potoku Ryjak, który uchodzi tutaj do Wisłoki. Po wsi pozostała murowana kapliczka prawosławna, krzyż przydrożny oraz niewielki cmentarz łemkowski z kilkoma zaledwie nagrobkami.

Kapliczka prawosławna została zbudowana w 1928 roku. W Rostajnem tylko niewielka część ludności przeszła na prawosławie w okresie schizmy tylawskiej, mimo masowości zmiany wyznania w okolicznych wioskach. W 1938 roku mieszkało w wiosce 298 grekokatolików, 40 prawosławnych i 7 Żydów. Stało w niej 65 domów. W 1945 roku większość mieszkańców uległa propagandzie radzieckiej i wyjechała do ZSSR. W wiosce pozostało wówczas 11 rodzin, które przymusowo wysiedlono w 1947 roku.

Kapliczka w Rostajnem z 1928 roku.
Kapliczka w Rostajnem z 1928 roku.

Kapliczka w Rostajnem z 1928 roku.
Kapliczka w Rostajnem z 1928 roku.

Kapliczka w Rostajnem z 1928 roku.
Wnętrze kapliczki.

Początek drogi do Nieznajowej.
Początek drogi do Nieznajowej.

Tropy i odchody.
Tropy i odchody.
Nieopodal murowanej kapliczki odchodzi droga do Nieznajowej. Znak wskazuje 2 kilometry do wioski. Ruszamy tam o godzinie 8.10.

Idziemy drogą pokrytą zlodowaciałym śniegiem. Z lewej płynie szeroko Wisłoka, rozpychając się w szerokim korycie. Co rusz przy drodze napotykamy wilcze tropy, mnóstwo takich tropów. Zupełnie świeżych. Gdzieniegdzie na potwierdzenie obecności drapieżnika - leżą jego odchody.

Wisłoka.
Wisłoka.

W drodze do Nieznajową.
W drodze do Nieznajowej.

Grupa trzyma się blisko siebie, prowadzona przez Łemko, można powiedzieć tutejszego, choć już tu długo nie mieszka. Niedaleko stąd mieszkali jego rodzice, rodzina. Tam się wychowywał. Ogarnia nas pustkowie, zaś Łemko zapewne został otoczony obrazami z przeszłości... wspomnieniami. Zapisana jest w nich historia jego przodków. Dziś wszystko jest tu inaczej. Zmieniło się zupełnie i czasy są inne. Ilu z nich, potomków dawnych mieszkańców tych dolin chciałoby do nich dziś powrócić? To nurtująca myśl. Sercem z pewnością są tutaj zawsze. Wielu z nich na tejże ziemi chce spocząć po zakończeniu ziemskiej wędrówki. Widzieliśmy to nie jeden raz. Na przykład we wsi Czeremcha, gdzie również nie ma domów i mieszkańców. Tam wśród starych nagrobków zobaczyliśmy jeden nowy z 2008 roku. Zmarła życzyła sobie spocząć na ziemi swej matki.

Przed Nieznajową.
Przed Nieznajową.

Łemkowska rodzina z Nieznajowej.
Łemkowska rodzina z Nieznajowej.

Chyża.

Cerkiew w Nieznajowej.
O godzinie 8.35 docieramy na wschodni kraniec wsi Nieznajowa. Na fotografii w sepii widzimy łemkowską rodzinę, chyżę, cerkiew - cienie przeszłości, bo w rzeczywistości nie ma tu tej rodziny, chyży i cerkwi. Jest tylko śnieżny pył.

Po lewej na łące widać ruiny tartaku, który przed II wojną światową dzierżawił pewien Żyd. Niedaleko był też drugi tartak prowadzony przez Polaka o nazwisku Dobrzański. Znajdował się przy Wisłoce, około 800 metrów powyżej ujścia potoku Zawoja przy drodze do Radocyny i Czarnego. Po wojnie Dobrzański uruchomił tartak ponownie. Odbudował dom i zamieszkał w nim. Zmarł w 1967 roku, zaś tartak pozostał do 1978 roku, kiedy spłonął w pożarze.

Podążamy dalej przez śnieżne pustkowie. Szukamy skrawków po łemkowskich chyżach, ale na nic. Pokrywa śnieżna kryje świadectwa przeszłości. Jeden z mieszkańców Nieznajowej, który przez zrządzenie losu nie wyjechał z innymi na wschód wspominał po wojnie: „Domów było około 60, były malowane jednolicie na niebiesko, a wewnątrz bielone wapnem. Dwa były kurne, jeden obok nas. Na ścianach, w rogach wisiały święte obrazki, albo za szkłem, albo malowane na szkle. Wszyscy jedli z jednej, glinianej miski. Talerzy nie było, tylko jako ozdoba stały oparte w kredensie. Łyżki były drewniane, był tokarz w Nieznajowej co je robił. Po domach robili wycinanki, które były przylepiane na ścianach, wisiały też pająki ze słomy. Meble to były skrzynie, a potem komody. Na deskach łóżka leżała słoma, a na niej prześcieradło. Używano lamp naftowych, u niektórych były zegary. Przed domami stały studnie z żurawiami. Sady były niewielkie, rosły pojedyncze drzewa. W ogródkach rósł barwinek, czosnek, cebula, kapusta. Na polach sadzono zboża jare i ziemniaki. Hodowano głównie krowy, świnie, gęsi i indyki. Owiec było mało.”

W czasie II wojnie światowej ów mieszkaniec Nieznajowej wywieziony został na roboty do Niemiec. Wrócił do wioski w 1946 roku, ale nikogo już tu nie było. Wszyscy Łemkowie opuścili swoje domy i wyjechali dobrowolnie na tereny obecnej Ukrainy, zaś miejscowi Polacy przeprowadzili się do Czarnego. Zobaczył puste domy i puste cerkwie. Czekały na mieszkańców, ale już tu nie powrócił. Chcieli wrócić, gdy zobaczyli jak jest w Rosji, ale na granicy ich już nie puścili. Domy w końcu zawaliły się. Zawaliły się również cerkwie.

Ruiny tartaku.
Ruiny tartaku.

Zbliżamy się do ujścia Zawoi. Po prawej mijamy figurę Świętej Rodziny z 1901 roku. Na jej cokole wyrzeźbiono trzy płaskorzeźby przedstawiające świętych: Mikołaja, Piotra i Pawła. Dalej za nią stoi krzyż. Na Łemkowszczyźnie jest ich więcej niż gdziekolwiek indziej. Wyżej w dolinie Zawoi stała cerkiew wybudowana w 1780 roku, dzieło cieśli Teodora Rusinko. Stała tutaj długo, dłużej niż domy w tej opuszczonej dolinie. Jakież niesamowite wrażenie musiała wzbudzać wśród wędrujących tędy w owym czasie. Stała, trwała, ale też niszczała pozbawiona opieki. W końcu runęła w 1963, albo w 1964. Nie znalazła kustosza, choć uznawana była za jedną z najładniejszych cerkwi zachodniołemkowskich. W 2008 roku postawiono tu drzwi do wioski. Można je otworzyć i przezeń przejść na drugą stronę, by okiem wyobraźni zobaczyć to czego już tu niema, chyży i ludzi.

W Nieznajowej.
W Nieznajowej.

Figura Świętej Rodziny z 1901 roku.
Figura Świętej Rodziny z 1901 roku.

Droga przez Nieznajową.
Droga przez Nieznajową.

Kapliczka z krzyżem.
Kapliczka z krzyżem.

Krzyż.
Krzyż.

Drzwi do nieistniejącej wsi Nieznajowa.
Drzwi do nieistniejącej wsi Nieznajowa.

Krzyż przydrożny.
Krzyż przydrożny.

Zawoja (z prawej) wpływająca do Wisłoki.
Zawoja (z prawej) wpływająca do Wisłoki.

Zawoja przed ujściem do Wisłoki.
Zawoja przed ujściem do Wisłoki.

Droga skręca na południe zaraz przed drewnianym, ale niezbyt starym domem. Ktoś w nim jest. Ciekawe kto? Może potomek dawnych mieszkańców, a może ktoś kto szuka ciszy i samotności. Przechodzimy po lodzie bród potoku Zawoja, który wpada do Wisłoki. Pod drugiej stronie Wisłoki stoi domek byłej leśniczówki. Obecnie znany jako chatka „Nieznajowa” znajdująca się pod opieką Stowarzyszenia Miłośników Nieznajowej. Funkcjonuje obecnie jako schronisko dla niewymagających turystów. Przed jej progiem pojawia się człowiek, być może zaskoczony naszą obecnością, w ogóle obecnością innej żywej duszy. Pyta o warunki przejścia żółtym szlakiem do Wołowca przez dolinę Zawoi. Nie możemy mu pomóc, bo nie idziemy z tamtego kierunku.

Chatka „Nieznajowa”.
Chatka „Nieznajowa”.

Prawdziwy Beskid Niski, to ten dziki i nieujarzmiony przez człowieka. Taki jest nadal. Niegdyś takie były też niedalekie Bieszczady, ale po takich Bieszczadach pozostały legendy. Trzeba w nich dobrze szukać, aby znaleźć te pierwotne klimaty, zaś w Beskidzie Niskim mamy je wciąż... teraz.

Nagle droga, którą maszerujemy wpada do Wisłoki. Ginie w niej, a pojawia się na przeciwległym brzegu. Służy jej za dno. Rzeka jest w tym miejscu szersza. Ostatnie ocieplenie zabrało z niej pokrywę lodową. Jakoś jednak musimy przejść na drugą stronę. Niektórzy układają ścieżkę z gałęzi, kamieni lub brył lodu wyrwanych z brzegu rzeki. Nie daje to jednak gwarancji przejścia suchą nogą. Odważniejsi decydują się na inny sposób i zdaje się lepiej na tym wychodzą: ściągają buty, skarpety, podwijają spodnie w górę i przechodzą na bosaka po kamienistym dnie potoku.

Najtrudniejszy jest pierwszy kontakt z lodowatą wodą, potem idzie gładko. Jest przecież taka metoda lecznicza nazywana krioterapią. Nogi i stopy szybko jednają się z zimnem. W końcu trzeba stanąć na przeciwległym brzegu, oblodzonym i śliskim. Bosa stopa dobrze jednak trzyma się takiej nawierzchni. W błyskawicznym czasie po wyjściu z wody nogi ogarnia gorąc, jakbyśmy weszli na rozpalone węgielki. Trzeba wytrzeć stopy do sucha np. polarową rękawiczką, którą mamy pod ręką, nakładamy skarpety, buty i jesteśmy gotowi do dalszej drogi. Przeszkoda za nami. Czy dalej będą podobne? Owszem tak, ale daje się jej pokonać bez ściągania butów. Szkoda - przechodzi myśl przez głowę. Zimowe przejście przez bród potoku to niezwykłe doświadczenie.

Przeprawa przez Wisłokę.
Przeprawa przez Wisłokę.
Przeprawa przez Wisłokę.

Oddalamy się nieco od Wisłoki na pewien czas, ale wciąż wędrujmy jej doliną. Mijamy miejsce po tartaku Dobrzańskiego. Za chwilę znów wchodzimy w bliskie sąsiedztwo rzeki, która pojawia się od prawej. Przecinamy ją, potem znów chyba jakiś dopływ i kolejny. Udaje się przejść na sucho po lodzie i śniegu.

Przejście przez Wisłokę.

Przejście przez Wisłokę.

Przejście przez Wisłokę.
Kolejne przejścia przez Wisłokę.

Sosna.

Granica Magurskiego Parku Narodowego.
Granica Magurskiego Parku Narodowego.

Przed Wisłoką.
Przed Wisłoką.

Kolejna przeprawa przez Wisłokę.
Kolejna przeprawa przez Wisłokę.

O godzinie 9.50 dochodzimy do rozejścia dróg przy którym stoi murowana, XIX-wieczna kapliczka domkowa. Na wprost droga widzie do wsi Długie i Radocyna, w prawo do wsi Czarne. Skręcamy w prawo. Idziemy w górę doliny potoku o łemkowskiej nazwie Czorne (podobnie jak nieistniejąca w niej wioska). Droga delikatnie pnie się górę. Chmury są tak nisko, że zanurzamy się w nich szybko. Różnica jest już nawet po zyskaniu kilkunastu metrów nad poziomem morza. Maleje widoczność, robi się chłodniej.

Czarne, domkowa kapliczka z XIX wieku.
Czarne, domkowa kapliczka z XIX wieku.

Kapliczka u ujścia potoku Czorne.
Kapliczka u ujścia potoku Czorne.

Początek drogi w górę doliny potoku Czorne.
Początek drogi w górę doliny potoku Czorne.

Kapliczka z krzyżem.
Kapliczka z krzyżem.

Droga przez Czarne.
Droga przez Czarne.

Mijamy kolejne kapliczki i krzyże przydrożne. Z lewej wśród pastwisk widoczna jest mała bacówka. W sezonie prowadzi się tutaj wypas. Odchodzimy około jednego kilometra od Wisłoki. Stoi tu jeszcze chyża łemkowska. Jest jej obecny gospodarz, jedyny mieszkaniec nieistniejącej wsi - Jerzy Szczepkowski, artysta zajmujący się ceramiką, pochodzący z Warszwy. Otwiera furtkę i wpuszcza nas na teren obejścia. Z lewej zaraz za furtką jest czynna studnia, typowa wiejska obudowana drewnianym daszkiem, z korbą i wałkiem na którym nawija się łańcuch z uczepionym wiadrem. Powyżej mamy stary dom, nieco pochylony na bok, ale w sezonie letnim wraca do niego życie, przyjeżdżają tutaj studenci ASP na warsztaty. W tym domu przyszedł na świat i spędził dzieciństwo nasz Łemko Gienio. Za domem w obejściu stoi pięć koni. Pilnuje ich pies. Musi być przy nich cały czas, bo wilków jest tu sporo. – Wilki często zaglądają tutaj – mówi gospodarz – tutejsze okolice są ich domem.

Bacówka w Czarnem.
Bacówka w Czarnem.

Droga przez Czarne.
Droga przez Czarne.

Studnia w ocalałym łemkowskim obejściu.
Studnia w ocalałym łemkowskim obejściu.

Wita na jeden z koni.
Wita nas jeden z koni.

Na tyłach obejścia z panem Jurkiem Szczepkowskim.

Czyżby coś wywęszył w kieszeni?
Czyżby coś wywęszył w kieszeni?

Stara chyża z tyłu.
Stara chyża z tyłu.

Stara chyża z frontu.
Stara chyża z frontu.

Pół kilometra stąd stała cerkiew greckokatolicką z 1789 roku. Niszczała po wojnie. W 1993 roku rozebrano ją i przeniesiono do skansenu w Nowym Sączu. W 1880 roku stały 54 domy, żyło 330 mieszkańców, zarówno Rusinów, jak i Polaków. W roku 1926 lub 1927 cała wioska przeszła na prawosławie. Kilka lat później powstała czytelnia i szkoła z językiem ukraińskim. Po wojnie część mieszkańców wioski wyjechała za agitacją do ZSRR. Pozostało 9 rodzin i nadal działała szkoła. Po wysiedleniach w czerwcu 1947 roku w Czarnem pozostała tylko jedna rodzina, w której Łemko był gajowym. Po roku 1956 do wioski powróciły trzy łemkowskie rodziny, ale już tu nie mieszkają. Czarne ma obecnie tylko jednego stałego mieszkańca, Jerzego Szczepkowskiego .

Pan Jerzy odprowadza nas do furtki. Żegnamy się i wracamy na rozejście dróg w dolinie Wisłoki. Tam też stoi drugi drewniany dom na terenie wsi Czarne. Mieszkał w nim pewien Łemko, jeden z tych któremu udało się powrócić w rodzinne strony w 1946 roku. Mieszkał tu do śmierci swojej żony, którą pochował na miejscowym cmentarzu w 1976 roku. Wyjechał potem do Grybowa, gdzie zmarł w 1980 roku. W domu tym mieszka obecnie Jurek Szczepkowski, którego spotkaliśmy przed chwilą we wcześniejszym obejściu. Tu ma swoją pracownię, tu pracuje i prowadzi letnie plenery ceramiczne. Wcześniej mieszkał tu Andrzej Stasiuk, rozpoczynając w tym miejscu swoje spotkanie z Beskidem Niskim, znany pisarz mieszkający obecnie tylko za jedną górą stąd. Właśnie stąd wzięła się nazwa wydawnictwa „Czarne”, w której Stasiuk wydaje swoje książki.

Pan Jerzy odprowadza nas do furtki.
Pan Jerzy odprowadza nas do furtki.

Kolejny łemkowski ślad w Czarnem.
Kolejny łemkowski ślad w Czarnem.

Z powrotem przed doliną Wisłoki.
Z powrotem przed doliną Wisłoki.

Drugi stary dom w Czarnem.
Drugi stary dom w Czarnem.

Kierujemy się w stronę Radocyny, kolejnej wioski istniejącej jedynie na mapie. Wieś ciągnie się w górę doliny, aż do źródlisk Wisłoki. Kiedyś tam pójdziemy, ale nie dziś. O godzinie 10.45 zatrzymujemy się na długą przerwę w hostelu „Radocyna” położonym na skraju dawnej wsi.
Tu poznasz, kto jest kim naprawdę,
Kto umie wiatru nabrać w żaglem
Kto szczery jest, a kto udaje,
Gdy błądzi z Tobą przez rozstaje,
Kto umie czytać leśne listki
I komu bliski Beskid Niski.

(fragm.)
Czytamy wiszące na ścianie schroniska „Beskidzkie refleksje po powrocie do Radocyny”. Po trudach wędrówki dobrze jest tutaj przysiąść, odpocząć, skosztować pierogów ruskich. Gospodarze chyba nie spodziewali się tak dużej grupy o tej porze roku, ale są przygotowani. Można zjeść, napić się, pogadać. Magia hostelu udziela się i po pewnym czasie czujemy się jakby był naszym domem. Nie chce się go opuszczać.

Jednak o godzinie 12.20 opuszczamy przytulne wnętrze hostelu. Wracamy jakieś 500 metrów w dół Wisłoki, gdzie kiedyś sięgała skrajem wieś Długie (łemk. Dołhe). Wioska ta ciągnęła się na południowy wschód od Wisłoki, wzdłuż jej prawobrzeżnego dopływu. Żeby wejść na teren dawnej wsi musimy przekroczyć Wisłokę, ale jest tutaj mostek.

Wisłoka na wysokości wsi Długie.
Wisłoka na wysokości wsi Długie.

Wisłoka na wysokości wsi Długie.
Wisłoka na wysokości wsi Długie.

W 1881 roku w Długiem stało 36 gospodarstw, zamieszkiwanych przez 247 osób. Zaraz za Wisłoką znajduje się ukryty wśród drzew stary łemkowski cmentarz. Pozostało na nim kilka kamiennych nagrobków. Około 300 metrów dalej znajdowała się cerkiew pw. św. Dymitra, zbudowana w 1745 roku. Cerkiew ta stała tu jeszcze w 1955 roku. Powyżej miejsca po cerkwi stoi kamienny krzyż z 1869 roku, poniżej znajduje się cmentarz wojenny z okresu I wojny światowej nr 44 zaprojektowany przez Dušana Jurkoviča, na którym pochowano 37 Austriaków i 207 Rosjan. Te cmentarze w okresie międzywojennym wpisywały się w krajobraz łemkowskich wiosek.

Przed cmentarzem wsi Długie.
Przed cmentarzem wsi Długie.

Cmentarz łemkowski we wsi Długie.
Cmentarz łemkowski we wsi Długie.

Cmentarz łemkowski we wsi Długie.

Cmentarz łemkowski we wsi Długie.

Cmentarz łemkowski we wsi Długie.

Cmentarz łemkowski we wsi Długie.

Cmentarz łemkowski we wsi Długie.

Cmentarz wojenny z okresu I wojny światowej nr 44 zaprojektowany przez Dušana Jurkoviča.
Cmentarz wojenny z okresu I wojny światowej nr 44 zaprojektowany przez Dušana Jurkoviča.

Kamienny krzyż z 1869 roku stojący powyżej miejsca po cerkwi.
Kamienny krzyż z 1869 roku stojący powyżej miejsca po cerkwi.

Kapliczka z krzyżem we wsi Długie.
Kapliczka z krzyżem we wsi Długie.

Przez Długie.
Przez Długie.

Idąc dalej mijamy kapliczki i krzyże. Wiele z nich jest zniszczonych. Na drugim końcu wsi zatrzymujemy się przy symbolicznych drzwiach do wsi - wsi, której już nie ma. Jest na nich szkic z rozmieszczeniem domów i nazwiskami mieszkańców. Przed wojną stały w niej domy jeden za drugim, wzdłuż drogi która podążaliśmy. Ich „...ściany z dala bielały, okna niewielkie w domu.” Wejdźmy do środka jednej z tych chat: „w kącie przeciwległym do pieca stał stół, za nim zbiegały się dwie długie, przyścienne, nieruchome ławy, służyły do spania. Misa na stole, z której jedli wszyscy. Skromnie było.” Tyle można zobaczyć spoglądając na drzwi do wsi Długie. Za ich progiem jednak nie widać żadnej z chat. Krajobraz wsi nie jest podobny do tego, jaki tu był pierwotnie. Dzisiaj w tej wsi...

Dachem wysokie Niebo nad Tobą, ścianami las gęsty.

Wbrew wszystkiemu co widzimy w dolinie pozostała ta sama co kiedyś, łemkowska gościnność, zaproszenie na drzwiach:

Przekrocz próg Domu tego, a dawnej gościnności smak zaznasz.

Drzwi do nieistniejącej wsi Długie.
Drzwi do nieistniejącej wsi Długie.

Pusta kapliczka.
Pusta kapliczka.

I jakże moglibyśmy tu nie przyjechać znów kiedyś. Dolina zmieniła się bezpowrotnie. Wiedzą o tym Łemkowie, wiedzą o tym wszyscy. Pamięć musi jednak pozostać. – „Te drzwi mają przypominać historię tych miejscowości ... są symbolem życia które kiedyś tutaj było ... tego co było, a czego w tej chwili nie ma...” – opowiadała Natalia Hładyk, twórczyni drzwi do nieistniejących wiosek.

Powyżej drzwi wciąż podążamy na przełęcz. Mijamy wciąż krzyże, kapliczki. Niektóre puste i zniszczone. W jednej z pustych wnęk „zamieszkała” współczesna figura Matki Bożej. Wiatr się wzmaga, gdy zbliżamy się do siodła rozległej przełęczy Długie, leżącej na wysokości około 550 m n.p.m. Stoi na niej duży kamienny krzyż. Przez przełęcz przechodzimy o godzinie 13.15. Przechodzi przez nią granica między województwem małopolskim i podkarpackim.

Droga z Długiego na Przełęcz Długie.
Droga z Długiego na Przełęcz Długie.

Kolejna pusta kapliczka.
Kolejna pusta kapliczka.

Przydrożny krzyż.
Przydrożny krzyż.

Oblodzone igiełki.
Oblodzone igiełki.

Krzyż na Przełęczy Długie.
Krzyż na Przełęczy Długie.

Schodzimy do Wyszowatki. Do 1968 roku wieś nazywała się Wyszowadka. Jej nazwa pochodzi od słowa „wisz” oznaczającego zarośla, sitowie, bądź mokrą łąkę. Obecnie jest to osiedle z popegeerowskim krajobrazem. Są w niej również budynki po zakładzie karnym rozwiązanym pod koniec lat siedemdziesiątych. Na drodze pojawia się asfalt i kończy pustkowie. Wyszowadka to ostatnia wieś z łemkowskim rodowodem na trasie dzisiejszej wędrówki. Podzieliła los taki sam jak inne łemkowskie wioski – wszystkich jej mieszkańców przesiedlono na wschód (240 osób). Wspominają ich dwa kamienne krzyże z roku 1904 stojące przy drodze oraz murowana kapliczka z kamienia przykryta gontem z 1924 roku.

Kamienny krzyż w Wyszowadce z 1904 roku.
Kamienny krzyż w Wyszowadce z 1904 roku.

Wyszowadka.
Wyszowadka.

W Wyszowadce kończymy wędrówkę o godzinie 13.45. Jeszcze tylko spojrzenie za siebie: widać drogę skąd przyszliśmy - znika w toni mgły. Łemkowie tęsknią, lecz nie wracają do swoich gór, dlaczego? Adam Barna z Czarnego w swoim „pamiętniku wysiedleńca” odpowiada „Dusza i serce jest stale w górach, ale stare ciało musi pozostać już z rodzicami, sąsiadami i znajomymi na obczyźnie. Tam jest teraz zielona pustynie, tu pozostał niezapomniany żal”. Jakże nie mieć żalu za wypędzenie z rodzinnych stron, czy pragnienia otrzymania zadośćuczynienia za krzywdę. Gdyby nawet wrócić to do czego - na to pustkowie, które dzisiaj zobaczyliśmy? Zostawić po raz drugi zapuszczone korzenie i urządzać życie na nowo znów? Nawet będąc nie-Łemko, jesteśmy wrażliwi na te rozterki. Dostrzegamy rozdroża problemów, których nie potrafimy rozwiązać, choć bardzo chcielibyśmy to zrobić. Staramy się podtrzymywać pamięć i tożsamość opuszczonych gór.


Udostępnij:

Brak komentarzy:

Prześlij komentarz

 
Korona Europy · Crown of Europe
Grupa miłośników najwyższych szczytów Europy
Dołącz do grupy
 

Liczba wyświetleń

Popularne posty (ostatnie 30 dni)

Etykiety

Archiwum bloga

Translator

Stali bywalcy

Odbiorcy

Główny Szlak Beskidu Wyspowego


ETAP DATA, ODCINEK
1
19.11.2016
[RELACJA]
Szczawa - Jasień - Ostra - Ogorzała - Mszana Dolna
2
7.01.2017
[RELACJA]
Mszana Dolna - Potaczkowa - Rabka-Zdrój
3
18.02.2017
[RELACJA]
Rabka-Zdrój - Luboń Wielki - Przełęcz Glisne
4
18.03.2017
[RELACJA]
Przełęcz Glisne - Szczebel - Kasinka Mała
5
27.05.2017
[RELACJA]
Kasinka Mała - Lubogoszcz - Mszana Dolna
6
4.11.2017
[RELACJA]
Mszana Dolna - Ćwilin - Jurków
7
9.12.2017
[RELACJA]
Jurków - Mogielica - Przełęcz Rydza-Śmigłego
8
20.01.2018
[RELACJA]
Przełęcz Rydza-Śmigłego - Łopień - Dobra
9
10.02.2018
[RELACJA]
Dobra - Śnieżnica - Kasina Wielka - Skrzydlna
10
17.03.2018
[RELACJA]
Skrzydlna - Ciecień - Szczyrzyc
11
10.11.2018
[RELACJA]
Szczyrzyc - Kostrza - Tymbark
12
24.03.2019
[RELACJA]
Tymbark - Kamionna - Żegocina
13
14.07.2019
[RELACJA]
Żegocina - Łopusze - Laskowa
14
22.09.2019
[RELACJA]
Laskowa - Sałasz - Męcina
15
17.11.2019
[ZAPISY]
Męcina - Jaworz - Limanowa
16
. .
[w przygotowaniu]
Limanowa - Łyżka - Pępówka - Łukowica
17
. .
[w przygotowaniu]
Łukowica - Ostra - Ostra Skrzyż.
18
. .
[w przygotowaniu]
Ostra Skrzyż. - Modyń - Szczawa

Małopolski Szlak Papieski


TRASA GŁÓWNA
ETAP DATA, ODCINEK
1
12.03.2016
[RELACJA]
Kalwaria Zebrzydowska - Gorzeń Górny
2
9.04.2016
[RELACJA]
Gorzeń Górny - Wadowice - Ponikiew
3
14.05.2016
[RELACJA]
Ponikiew - Groń JPII - Leskowiec - Hucisko
4
1.10.2016
[RELACJA]
Hucisko - Zawoja - Skawica Górna
5
2.10.2016
[RELACJA]
Skawica Górna - Polica - Przełęcz Krowiarki
6
9.04.2017
[RELACJA]
Przełęcz Krowiarki - Zubrzyca Górna - Przełęcz Bory
7
20.05.2017
[RELACJA]
Przełęcz Bory - Ludźmierz - Nowy Targ
8
24.09.2017
[RELACJA]
Nowy Targ - Turbacz - Rzeki
9
27.01.2018
[RELACJA]
Rzeki - Gorc - Ochotnica Dolna
10
17.02.2018
[RELACJA]
Ochotnica Dolna - Lubań - Krościenko nad Dunajcem
11
28.04.2018
[RELACJA]
Krościenko nad Dunajcem - Przysietnica
12
1.12.2018
[RELACJA]
Przysietnica - Stary Sącz

TRASY SPECJALNE
nr 1
1
7.05.2016
[RELACJA]
Kraków, Centrum Jana Pawła II „Nie lękajcie się”
nr 2
1
10.03.2018
[RELACJA]
Kraków, Pałac Arcybiskupi

TRASY WARIANTOWE
I - Beskid Makowski
1
. .
[w przygotowaniu]
Kalwaria Zebrzydowska – Lanckorońska Góra – Sułkowice
2
. .
[w przygotowaniu]
Sułkowice – Barnasiówka – Myślenice
3
. .
[w przygotowaniu]
Myślenice – Uklejna – Myślenice Zarabie
II - Beskid Żywiecki
1
5/6.08.2017
[RELACJA]
Przełęcz Krowiarki – Babia Góra – Przełęcz Krowiarki
III - Pasmo Podhalańskie, Gorce, Beskid Makowski i Wyspowy
1
20.10.2018
[RELACJA]
Harkabuz – Rabska Góra – Rabka-Zdrój
2
15.12.2018
[RELACJA]
Rabka-Zdrój – Luboń Wielki – Przełęcz Glisne
3
12.01.2019
[RELACJA]
Przełęcz Glisne – Szczebel – Kasinka Mała
4
24.02.2019
[RELACJA]
Kasinka Mała – Lubogoszcz – Kasina Wielka
5
. .
[w przygotowaniu]
Kasina Wielka – Śnieżnica – Przełęcz Gruszowiec
6
. .
[w przygotowaniu]
Przełęcz Gruszowiec – Ćwilin – Jurków
7
. .
[w przygotowaniu]
Jurków – Mogielica – Jasień – Przełęcz Przysłop
IV - Beskid Wyspowy
1
6.05.2017
[RELACJA]
Mogielica – Przełęcz Słopnicka
2
29.10.2017
[RELACJA]
Przełęcz Słopnicka – Łukowica
3
18.11.2017
[RELACJA]
Łukowica – Miejska Góra
V - Beskid Wyspowy
1
19.11.2016
[RELACJA]
Jasień - Mszana Dolna
VI - Podhale
1
25.03.2017
[RELACJA]
Ludźmierz - Ząb
2
26.03.2017
[RELACJA]
Ząb - Kiry
VII - Tatry
1
2.04.2016
[RELACJA]
Kiry - Dolina Jarząbcza
2
29.10.2016
[RELACJA]
Polana Huciska - Polana Strążyska
3
3.12.2016
[RELACJA]
Polana Strążyska - Kuźnice
4
21.01.2017
[RELACJA]
Kuźnice - Wiktorówki - Palenica Białczańska
5
25.02.2017
[RELACJA]
Palenica Białczańska - Morskie Oko
VIII - Gorce
1
17.09.2016
[RELACJA]
Turbacz - Studzionki
2
18.09.2016
[RELACJA]
Studzionki - Lubań
IX - Beskid Sądecki
1
5.08.2018
[RELACJA]
Dzwonkówka – Tylmanowa
X - Beskid Sądecki, Beskid Niski
-
. .
[w opracowaniu]
Stary Sącz – Magura Wątkowska

Z nimi w górach bezpieczniej

Smaki Karpat

Wołoskimi śladami

Mapę miej zawsze ze sobą

Zapamiętaj !
NUMER RATUNKOWY
W GÓRACH
601 100 300

Niezastąpiony na GSS

Przewodnik „Główny Szlak Sudecki”. Jest to bogate kompendium wiedzy o najdłuższym szlaku w Sudetach, zawierające opisy przebiegu szlaku ze szczegółowymi mapami, czasami przejść i profilami wysokościowymi oraz namiarami do schronisk. Zawarto w nim również mnóstwo opisanych atrakcji, ciekawostek oraz niezliczoną ilość barwnych fotografii.
W tej jednej publikacji mamy wszystko to co potrzebne turyście przemierzającemu Główny Szlak Sudecki.

Główny Szlak Beskidzki

21-23.10.2016 - wyprawa 1
Zaczynamy gdzie Biesy i Czady,
czyli w legendarnych Bieszczadach

BAZA: Ustrzyki Górne ODCINEK: Wołosate - Brzegi Górne
Relacje:
13-15.01.2017 - Bieszczadzki suplement do GSB
Biała Triada z Biesami i Czadami
BAZA: Ustrzyki Górne
Relacje:
29.04.-2.05.2017 - wyprawa 2
Wielka Majówka w Bieszczadach
BAZA: Rzepedź ODCINEK: Brzegi Górne - Komańcza
Relacje:
16-18.06.2017 - wyprawa 3
Najdziksze ostępy Beskidu Niskiego
BAZA: Rzepedź ODCINEK: Komańcza - Iwonicz-Zdrój
Relacje:
20-22.10.2017 - wyprawa 4
Złota jesień w Beskidzie Niskim
BAZA: Iwonicz ODCINEK: Iwonicz-Zdrój - Kąty
Relacje:
1-5.05.2018 - wyprawa 5
Magurskie opowieści
i pieśń o Łemkowyni

BAZA: Zdynia ODCINEK: Kąty - Mochnaczka Niżna
Relacje:
20-22.07.2018 - wyprawa 6
Ziemia Sądecka
BAZA: Krynica-Zdrój ODCINEK: Mochnaczka Niżna - Krościenko nad Dunajcem
Relacje:
7-9.09.2018 - wyprawa 7
Naprzeciw Tatr
BAZA: Studzionki, Turbacz ODCINEK: Krościenko nad Dunajcem - Rabka-Zdrój
Relacje:
18-20.01.2019 - wyprawa 8
Zimowe drogi do Babiogórskiego Królestwa
BAZA: Jordanów ODCINEK: Rabka-Zdrój - Krowiarki
Relacje:
17-19.05.2019 - wyprawa 9
Wyprawa po wschody i zachody słońca
przez najwyższe partie Beskidów

BAZA: Markowe Szczawiny, Hala Miziowa ODCINEK: Krowiarki - Węgierska Górka
Relacje:
22-24.11.2019 - wyprawa 10
Na śląskiej ziemi kończy się nasza przygoda
BAZA: Równica ODCINEK: Węgierska Górka - Ustroń
Plan wyjazdu:
    [ZAPISY]

GŁÓWNY SZLAK WSCHODNIOBESKIDZKI

termin 1. wyprawy: 6-15 wrzesień 2019
odcinek: Bieszczady Wschodnie czyli...
od Przełęczy Użockiej do Przełeczy Wyszkowskiej


termin 2. wyprawy: wrzesień 2020
odcinek: Gorgany czyli...
od Przełęczy Wyszkowskiej do Przełeczy Tatarskiej


termin 3. wyprawy: wrzesień 2021
odcinek: Czarnohora czyli...
od Przełęczy Tatarskiej do Gór Czywczyńskich

Koszulka Beskidzka

Niepowtarzalna, z nadrukowanym Twoim imieniem na sercu - koszulka „Wyprawa na Główny Szlak Beskidzki”.
Wykonana z poliestrowej tkaniny o wysokim stopniu oddychalności. Nie chłonie wody, ale odprowadza ją na zewnątrz dając wysokie odczucie suchości. Nawet gdy pocisz się ubranie nie klei się do ciała. Wilgoć łatwo odparowuje z niej zachowując jednocześnie komfort cieplny.

Fascynujący świat krasu

25-27 lipca 2014 roku
Trzy dni w Raju... Słowackim Raju
Góry piękne są!
...można je przemierzać w wielkiej ciszy i samotności,
ale jakże piękniejsze stają się, gdy robimy to w tak wspaniałym towarzystwie – dziękujemy Wam
za trzy niezwykłe dni w Słowackim Raju,
pełne serdeczności, ciekawych pogawędek na szlaku
i za tyleż uśmiechu.
24-26 lipca 2015 roku
Powrót do Słowackiego Raju
Powróciliśmy tam, gdzie byliśmy roku zeszłego,
gdzie natura stworzyła coś niebywałego;
gdzie płaskowyże pocięły rokliny,
gdzie Spisza i Gemeru łączą się krainy;
by znów wędrować wąwozami dzikich potoków,
by poczuć na twarzy roszące krople wodospadów!
To czego jeszcze nie widzieliśmy – zobaczyliśmy,
gdy znów w otchłań Słowackiego Raju wkroczyliśmy!


19-21 sierpnia 2016 roku
Słowacki Raj 3
Tam gdzie dotąd nie byliśmy!
Przed nami kolejne trzy dni w raju… Słowackim Raju
W nieznane nam dotąd kaniony ruszymy do boju
Od wschodu i zachodu podążymy do źródeł potoków
rzeźbiących w wapieniach fantazję od wieków.
Na koniec pożegnalny wąwóz zostanie na południu,
Ostatnia droga do przebycia w ostatnim dniu.

           I na całe to krasowe eldorado
spojrzymy ze szczytu Havraniej Skały,
           A może też wtedy zobaczymy
to czego dotąd nasze oczy widziały:
           inne słowackie krasy,
próbujące klasą dorównać pięknu tejże krainy?
           Niech one na razie cierpliwie
czekają na nasze odwiedziny.

7-9 lipca 2017 roku
Słowacki Raj 4
bo przecież trzy razy to za mało!
Ostatniego lata miała to być wyprawa ostatnia,
lecz Raj to kraina pociągająca i w atrakcje dostatnia;
Piękna i unikatowa, w krasowe formy bogata,
a na dodatek zeszłego roku pojawiła się w niej ferrata -
przez dziki Kysel co po czterdziestu latach został otwarty
i nigdy dotąd przez nas jeszcze nie przebyty.
Wspomnień czar ożywi też bez większego trudu
fascynujący i zawsze urzekający kanion Hornadu.
Zaglądnąć też warto do miasta mistrza Pawła, uroczej Lewoczy,
gdzie w starej świątyni świętego Jakuba każdy zobaczy
najwyższy na świecie ołtarz, wyjątkowy, misternie rzeźbiony,
bo majster Paweł jak Wit Stwosz był bardzo uzdolniony.
Na koniec zaś tej wyprawy - wejdziemy na górę Velka Knola
Drogą niedługą, lecz widokową, co z góry zobaczyć Raj pozwala.
Słowacki Raj od ponad stu lat urodą zniewala człowieka
od czasu odkrycia jej przez taternika Martina Rótha urzeka.
Grupa od tygodni w komplecie jest już zwarta i gotowa,
Kaniony, dzikie potoki czekają - kolejna rajska wyprawa.


Cudowna wyprawa z cudownymi ludźmi!
Dziękujemy cudownym ludziom,
z którymi pokonywaliśmy dzikie i ekscytujące szlaki
Słowackiego Raju.
Byliście wspaniałymi kompanami.

Miało być naprawdę po raz ostatni...
Lecz mówicie: jakże to w czas letni
nie jechać znów do Słowackiego Raju -
pozwolić na zlekceważenie obyczaju.
Nawet gdy niemal wszystko już zwiedzone
te dzikie kaniony wciąż są dla nas atrakcyjne.
Powiadacie też, że trzy dni w raju to za krótko!
skoro tak, to czy na cztery nie będzie zbyt malutko?
No cóż, podoba nam się ten kras,
a więc znów do niego ruszać czas.
A co wrzucimy do programu wyjazdu kolejnego?
Może z każdego roku coś jednego?
Niech piąty epizod w swej rozciągłości
stanie się powrotem do przeszłości,
ruszajmy na stare ścieżki, niech emocje na nowo ożyją
gdy znów pojawimy się w Raju z kolejną misją!

15-18 sierpnia 2018 roku
Słowacki Raj 5
Retrospekcja
Suchá Belá - Veľký Sokol -
- Sokolia dolina - Kyseľ (via ferrata)

Koszulka wodniacka

Łemkowyna

- etap 1 -

18-20 wrzesień 2015
Beskid Niski
WSCHODNIA ŁEMKOWSZCZYZNA



- etap 2 -

16-18 październik 2015
Beskid Sądecki, Pieniny
ZACHODNIE KRAŃCE
ŁEMKOWSZCZYZNY


- etap 3 -

29-31 styczeń 2016
Beskid Niski
ŚRODKOWA ŁEMKOWSZCZYZNA



- etap 4 -

22-24 kwiecień 2016
Beskid Niski, Bieszczady
WSCHODNIE KRAŃCE
ŁEMKOWSZCZYZNY


- etap 5 -

21-23 lipiec 2017
Beskid Niski
ZACHODNIA ŁEMKOWSZCZYZNA
WATRA ŁEMKOWSKA w ZDYNI



Geocache

Tatrzańska rodzinka

Wspomnienie


519 km i 18 dni nieustannej wędrówki
przez najwyższe i najpiękniejsze partie polskich Beskidów
– od kropki do kropki –
najdłuższym górskim szlakiem turystycznym w Polsce


Dorota i Marek Szala
Główny Szlak Beskidzki
- od kropki do kropki -

WYRÓŻNIENIE
prezentacji tego pasjonującego przedsięwzięcia na



za dostrzeżenie piękna wokół nas.

Dziękujemy i cieszymy się bardzo,
że nasza wędrówka Głównym Szlakiem Beskidzkim
nie skończyła się na czerwonej kropce w Ustroniu,
ale tak naprawdę doprowadziła nas aż na
Navigator Festival 2013.

Z pamiętnej wędrówki...

Po drugiej stronie Tatr, czyli na grani Niżnych Tatr

Na drogę zabieramy tylko trochę jedzenia i wody,
dobre buty, ciepły łach, szczyptę odwagi i chęci pokłady.
Na tą wędrówkę krainą nam nieznaną,
przez dziką przyrodę nieujarzmioną,
matka natura niech da nam warunki wymarzone,
a niedźwiedzie, wilki niech będą spokojne i najedzone.
      Dzień za dniem niech trwa wędrówka ta!

Podążać będziemy w stronę zachodzącego słońca,
by przed zmierzchem w jego czerwieni utulić lica.
Zaś zbudzić się pełni sił porannym brzaskiem,
a potem pchani porannym, ciepłym promykiem
ruszyć dalej przed siebie, tak jak wczoraj znów na zachód;
ufni naturze, że nie rzuci nam pod nogi żadnych przeszkód.
      Dzień za dniem niech trwa wędrówka ta!

DZIEŃ 0: 1.07.2014
Na start...
DZIEŃ 1: 2.07.2014
Telgárt
   - Útulňa Andrejcová
DZIEŃ 2: 3.07.2014
Útulňa Andrejcová
   - Čertovica
DZIEŃ 3: 4.07.2014
Čertovica
   - Chata Štefánika
DZIEŃ 4: 5.07.2014
Chata Štefánika
   - Útulňa Ďurková
DZIEŃ 5: 6.07.2014
Útulňa Ďurková
   - Donovaly

Napisz do nas